प्रतिनिधी | सहारा न्यूज
देशातील सराफा बाजारात सोन्यामध्ये भेसळ करण्याचा एक अत्यंत धक्कादायक प्रकार समोर आला आहे. सोन्याचे वजन वाढवण्यासाठी चीनमधून आयात केलेल्या ‘रेनियम पावडर’चा (Rhenium Powder) वापर केला जात असल्याचे उघड झाले आहे. विशेष म्हणजे, ही भेसळ इतकी सूक्ष्म आहे की सामान्य तपासणी मशीन आणि हॉलमार्किंग केंद्रेही ती ओळखण्यात अपयशी ठरत आहेत.
नेमका प्रकार काय?
एका मीडिया रिपोर्टनुसार, चीनमधील शेनझेन येथील एका एजंटने दावा केला आहे की, त्यांची कंपनी रेनियम पावडर तयार करते आणि भारतातील अनेक प्रमुख शहरांमध्ये त्यांचे डीलर कार्यरत आहेत. हे पावडर सोन्यामध्ये सहज मिसळले जाते, ज्यामुळे सोन्याचे वजन वाढते आणि ते सामान्य तपासणीत शुद्ध असल्याचे भासवले जाते.
२२ कॅरेटच्या नावाखाली २० कॅरेट सोन्याची विक्री
या घोटाळ्याची पद्धत धक्कादायक आहे:
* तपासणीला चकवा: अहवालानुसार, ७.८३ ग्रॅम २४ कॅरेट सोन्यामध्ये १ ग्रॅम रेनियम पावडर मिसळण्यात आले. त्यामुळे एकूण वजन ८.८३ ग्रॅम झाले. धक्कादायक बाब म्हणजे, तपासणीदरम्यान हे मिश्रण २४ कॅरेट शुद्ध सोने म्हणून पास झाले.
* ग्राहकांची फसवणूक: त्यानंतर ज्वेलरने त्यात इतर धातू मिसळून २२ कॅरेटचे दागिने तयार केले. हॉलमार्किंग केंद्रावरही या दागिन्यांना २२ कॅरेटचे प्रमाणपत्र मिळाले. प्रत्यक्षात या दागिन्यांमध्ये सोन्याचे प्रमाण केवळ ८१.७३ टक्के म्हणजेच साधारण २० कॅरेट इतकेच होते.
हॉलमार्किंग व्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह
या प्रकरणामुळे देशातील हॉलमार्किंग आणि तपासणी व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. नियंत्रक आणि महालेखापरीक्षक (CAG) यांच्या मसुदा अहवालानुसार, आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये देशभरातील ८१ टक्के नोंदणीकृत ज्वेलर्सची तपासणीच झाली नसल्याचे समोर आले आहे.
तज्ज्ञांचा इशारा आणि ग्राहकांसाठी सल्ला
तज्ज्ञांच्या मते, रेनियम पावडरची भेसळ ओळखण्यासाठी साध्या मशीन पुरेशा नसून त्यासाठी एक्सआरएफ (XRF) तपासणी आणि इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोपी यांसारख्या प्रगत तंत्रज्ञानाची गरज आहे.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
* सोने खरेदी करताना नेहमी विश्वासार्ह आणि नामांकित सराफा पेढीचीच निवड करावी.
* हॉलमार्क (HUID क्रमांक) तपासूनच दागिने खरेदी करावेत.
* खरेदीचे पक्के बिल आणि जीएसटी इनव्हॉइस (GST Invoice) जपून ठेवावे.